Vragen & antwoorden

Hier vind je de meest gestelde vragen en antwoorden over rouw en verlies. Geestelijk verzorgers geven antwoorden op vragen over rouw en religie. Heb je zelf een vraag mail ons dan op redactie@troostvoortranen.nl.
Bij ons op school is een Joodse leerling overleden. Wij hebben hier vragen over.
De directeur van een openbare basisschool in Utrecht:
Bij ons op school is een joodse leerling overleden. We willen met een docent en een paar leerlingen condoleren en meegaan naar de begraafplaats. Ouders hebben daar toestemming voor gegeven.

Waar moeten we op letten bij het condoleren?
Wat kunnen we verwachten?
Wat kunnen leerlingen zeggen, doen en hoe kunnen ze zich het beste gedragen?
Hoe kunnen we tijdens een herdenkingsdienst op school rekening houden met religie/ cultuur?

· Er is vaak geen condoleren vóór de begrafenis.
· De begrafenis is meestal een dag na het overlijden.
· Op de begrafenis dragen mannen/jongens een keppel. Mannen en vrouwen dragen sowieso gepaste kleding: niet te bloot !!!
· Niet joodse mensen nemen niet actief deel aan een begrafenis. Het beste is de instructies te volgen van degene die de begrafenis leidt.
· Direct na de begrafenis is er een week lang, in elk geval in de avond rouwbezoek: in het rouwhuis kan men de familie een rouwbezoek brengen. De deur staat letterlijk open en bezoek hoeft en mag niets zeggen tegen de rouwenden. Als de rouwenden zelf beginnen te praten is dat wat anders! Het maakt de gang naar een rouwhuis wel veel makkelijker, want vaak weet men niet wat men moet zeggen, zeker als het om een tragisch overlijden gaat.
· Elke avond wordt er een bijeenkomst gehouden, met gebeden en studie van de Torah en er wordt iets gezegd over het leven van de overledene. Na dit formele gedeelte is er een informeel samenzijn, met koffie/thee en lekkere dingen. Een hoofdbedekking voor de mannen en gepaste kleding (niet te bloot) is ook hier weer aan te bevelen.

Wat kunnen leerlingen zeggen, doen en hoe kunnen ze zich het beste gedragen?

· Wat kan ik zeggen? In principe hoef je niets te zeggen.
· Wat kan ik doen? Een rouwbezoek brengen aan de rouwende familie, een kaart sturen, bellen (dit stelt niet iedereen op prijs, dus check het!).
· Hoe gedraag ik me? Wees jezelf! Gewoon op bezoek gaan tijdens een rouwbezoek en er zijn, dat is vaak voldoende. Er zullen veel meer mensen zijn, dus wees niet bang dat je van alles moet zeggen. Het beste is om niets te zeggen tegen de rouwenden, tenzij zij met jou willen praten. Er zullen genoeg mensen zijn (bezoekers) met wie je wel kan praten. Je hoeft niet lang te blijven, laat je gezicht even zien en ga dan weer weg, bij voorkeur na het officiële gedeelte van de avond.

Hoe kan tijdens een herdenkingsdienst op school rekening worden gehouden met religie/ cultuur?

· Door bijvoorbeeld het aansteken van een ‘neer neshama’ (speciale kaars die 25 uur brandt) bij een foto.
· Door het voorlezen van een paar psalmen.
· Door een speciaal gebed uit te spreken voor de zielerust van de overledene.
· Door iemand met een Joodse achtergrond uit te nodigen, die de dienst leidt of dit gewoon aan de familie vragen.

Voor meer info: Sasja Martel, Sterk als de Dood, sterven en rouw in joods perspectief (2004);
Heeft u tips voor condoleance bezoek in Turks gezin?
Een docente van een VWO:

Een leerling uit een Turks gezin is overleden. De school-counselor wil met een aantal leerlingen gaan condoleren.

Welke informatie kan ze aan leerlingen geven die meegaan?
Een Turkse docente:

· De officiële rouwperiode is drie dagen, maar er zijn ook moslims die veertig dagen rouwen. Het is het beste om binnen deze drie dagen op rouwbezoek te gaan. Wanneer leerlingen en docenten op rouwbezoek komen, kan een docent met ouders een tijd afspreken waarop het uitkomt. Het wordt meestal op prijs gesteld wanneer er een docent komt van school. School is voor veel ouders erg belangrijk, het is de toekomst van hun kind.
· In het huis van de overledene wordt gebeden en de rouwperiode wordt na 40 dagen afgesloten met een ceremonie, waarbij gereciteerd wordt uit de Koran en er met elkaar gegeten wordt.
· Gasten koken meestal voor de rouwenden en helpen hen met woorden van troost, gezamenlijke recitatie uit de Koran en gebed.
· Bij het condoleren wordt vaak gezegd: ‘Moge God zijn / haar liefde vervangen door ‘sabr’ (geduld).’ Je kunt ook ‘Gecondoleerd’ zeggen of ‘Sterkte’.
· Vaak rouwen mannen en vrouwen afzonderlijk van elkaar in verschillende ruimten. Van vrouwen wordt verwacht dat ze een hoofddoek dragen, meestal liggen die ook klaar voor het bezoek.
· Het uiten van emoties kan heftig zijn. Men gaat ervan uit dat het goed is dat het verdriet ‘loskomt’.
· Leerlingen, ouders of docenten kunnen steunen door te vragen of ze met iets kunnen helpen (thee ronbrengen).
· Afgevaardigden van leerlingen, ouders en docenten kunnen ook naar de moskee en de begraafplaats om daar de laatste eer te bewijzen. In de praktijk zal dat laatste niet vaak voorkomen, omdat de meeste moslims in het land van herkomst worden begraven.
· Een dode wordt zo snel mogelijk begraven, het liefst binnen 24 uur. De meeste moslims willen in het land van herkomst worden begraven, omdat daar de graven voor eeuwig zijn en niet geruimd worden. Op begraafplaatsen staan bij het graf vaak kommetjes met water voor vogels en worden zaadjes verkocht voor vogels, zodat deze met hun gezang kunnen zorgen voor muziek voor doden en overledenen. Op het graf worden de eerste dagen vaak palmtakjes gelegd en daarna wordt er gezorgd voor beplanting. Bij het graf worden meestal geen bloemen gelegd, maar worden bepaalde delen uit de Koran gereciteerd als geschenk aan de zielen van de doden. Dat kan overal ter wereld en hoeft niet alleen bij het graf.
Is het verstandig als mijn kind meegaat naar de begrafenis of crematie?
Dit is afhankelijk van de leeftijd van het kind, de omstandigheden van de dood en de relatie die het kind had met de overleden ouder. Praat er over met je kind en help je kind zelf een beslissing te maken. Vertel hem wat er gebeurt tijdens een begrafenis, wat hij kan verwachten en besluit samen of het goed is voor je kind te gaan. Als een kind er niet bij is, kan dat ook moeilijk zijn en kan je kind daar achteraf spijt van krijgen. Maar dwing je kind niet als hij niet wil. Als je kind/ kinderen meegaan, zorg dan dat er iemand bij hen is die hen steunt en antwoord kan geven op hun vragen. Wil je hier meer over lezen? Zie dan www.oudersonline.nl.
Is het waar dat vrouwen bij moslims niet mee mogen naar een begrafenis?
Is het waar dat vrouwen bij moslims niet mee mogen naar een begrafenis van hun man of andere gezinsleden, omdat ze kunnen gaan schreeuwen of hysterisch kunnen worden? Wat kunnen de gevolgen hiervan zijn voor vrouwen?
Yvette (20)

Beste Yvette,

Het is inderdaad volgens sommige voorgangers en groepen moslims, ook in Nederland, niet toegestaan aan vrouwen om deel te nemen aan de begrafenis, zelfs die van hun eigen directe gezins- of familieleden. De negatieve gevolgen hiervan voor de rouwverwerking kunnen desastreus zijn. Moslimvrouwen komen bij psychiaters en andere hulpverleners terecht omdat zij hun rouw niet hebben kunnen verwerken. In de beste gevallen heeft men, op een andere manier, soms door een symbolische herhaling van de begrafenis, alsnog de rouwverwerking kunnen laten plaatsvinden.
Imam Malik en de meeste Hanafi geleerden, en de meerderheid van de hedendaagse geleerden achten het toegestaan voor vrouwen om de graven te bezoeken en deel te nemen aan de begrafenisrituelen. Abdallah ibn Abi Mulaikah heeft volgens een overlevering gezegd: ‘Op een dag kwam ‘Aisjah terug van een bezoek aan de begraafplaats. Ik vroeg: ‘O moeder van de gelovigen, waar bent u geweest?’ Zij antwoordde: ‘Ik ben op de begraafplaats geweest om het graf van mijn broer Abd’ur-Rahmân te bezoeken.’ Ik vroeg haar: ‘Heeft de boodschapper van Allah het niet verboden aan vrouwen om graven te bezoeken?’ Zij antwoordde: ‘Ja, in de begintijd van de Islam heeft hij dat verboden, maar later heeft hij ons juist geboden om de graven te bezoeken.’ (Dit is een betrouwbare overlevering opgenomen in hun verzameling door Al-Hakim en Al-Baihaqi, overgeleverd door Bistam bin Muslim al-Basri).
Ibn Hazm verwoordt wat veel moslims hebben vastgesteld. Namelijk dat de argumenten tegen de aanwezigheid van vrouwen bij de begrafenis niet betrouwbaar zijn en dat het is toegestaan voor vrouwen om deel te nemen aan de begrafenisrituelen. Hij zei letterlijk: ‘Wij keuren de deelnamen van vrouwen aan de begrafenisrituelen niet af, noch verhinderen wij hen daaraan deel te nemen. Onder de Ahadîth - overleveringen die dat wel doen, bevindt zich geen betrouwbare overlevering. Een voorbeeld van een overlevering die wel betrouwbaar is: ‘Toen de profeet een begrafenis bijwoonde, zag Omar een vrouw en schreeuwde naar haar. De profeet zei tegen hem: ‘Laat haar, o Omar. Waarlijk haar ogen storten tranen, haar ziel voelt de pijn, en het beloofde uur is nabij.’ De keten van overleveraars van deze Hadîth is compleet en betrouwbaar.

Ontroering en rouw zijn menselijk en natuurlijk en men mag ervan blijk geven. Maar de profeet Mohammed heeft erop aangedrongen zo min mogelijk aanstoot te geven. Maar uit overwegingen van zorg en therapie kan de taak van de geestelijk verzorger eruit bestaan, zowel vrouwen als mannen, juist de gelegenheid te geven zich te uiten, in hun verdriet en rouw. De islam leert ons dat het verdwijnen van deze wereld geen ramp is. Geen rouw of droefenis in welke mate ook tentoongespreid, kan de overledene terug brengen.
De profeet Mohammed heeft inderdaad extreem emotionele rouwgewoonten bij vrouwen, bekritiseerd. Luid gejammer, het gezicht openkrabben of erop slaan, haren uit het hoofd trekken of kleding openscheuren, zijn soms aanleiding vrouwen niet bij de begrafenis toe te laten.

Abdul Wahid van Bommel
Is het waar en staat het in de Koran dat je na drie dagen niet meer mag huilen?
Mijn vader is overleden. Ik ben moslim en mensen om me heen zeggen dat je de eerste drie dagen mag huilen en daarna niet meer. Bij ons zeggen ze: ‘Als je huilt, kraken de botten in het graf’. Soms moet ik huilen en dan veeg ik gauw mijn tranen weg.
Bouchra (15)

Beste Bouchra,

In mijn antwoord wil ik benadrukken dat de Koran en de profeet in eerste instantie als een genade voor de mensheid zijn gekomen en niet om allerlei menselijke dingen te verbieden. Daarom staat er boven elk hoofdstuk van de Koran, ‘In naam van Allah, de Barmhartige, de Genadevolle.’ En daarom staat er over de profeet in de Koran, ’Wij hebben u slechts als genade voor de mensheid gezonden.’ (21:107).
Religie is een genade. Ook de tranen voor een overledene, omdat je hem of haar moet missen, zijn een genade. Hieronder kun je in een overlevering van Anas ibn Malik lezen dat de profeet Mohammed (vzmh) dat zelf heeft gezegd:
‘Wij bezochten samen met de boodschapper van Allah, Abu Saif, de smid, hij was de pleegvader van Ibrahim. De boodschapper van Allah nam Ibrahim in zijn armen en kuste hem en rook aan hem. Daarna bezochten we hem na een periode, toen Ibrahim de geest gaf. Tranen begonnen te stromen uit de ogen van de boodschapper van Allah en Abd’ur-Rahmân ibn Auf vroeg hem: ‘Ook u, boodschapper van Allah?’ Deze zei: ‘O Ibn Auf, Dat is genade/compassie.’ Toen huilde hij weer en zei: ‘Zeker! De ogen storten tranen en het hart is bedroefd en we zeggen niets anders dan dat waar het welbehagen van onze Heer op rust. En wij, O Ibrahîm, lopen over van verdriet vanwege jouw afscheid!’ Ibrahim was het zoontje dat de profeet had bij zijn Koptische vrouw Maria. Ibrahim stierf toen hij acht maanden oud was. (Sahîh Buchârî).
Toen de profeet Mohammed afscheid nam van Osmân ibn Ma’zûn nadat die was gestorven, huilde hij, zodat de tranen van de profeet over het gezicht van Osman liepen.’ (Tirmidhî).
‘Verkondig blijde tijdingen aan de geduldigen. Zij die, wanneer zij door de calamiteit (van een sterfgeval) worden overvallen, zeggen: ‘Voorwaar wij zijn van Allah en tot Hem zullen we zeker wederkeren.’ (2:156). Dit is het koranvers dat door elke moslim wordt gelezen, wanneer hij of zij hoort dat er iemand is overleden.
Daarom zeggen we ‘Inna lillâhi wa innâ ilaihi râdji’ûn - ‘Voorwaar wij zijn van Allah en tot Hem zullen we zeker wederkeren’, als we horen dat iemand is overleden. Omdat in het vers daarvoor wordt gezegd hoe goed het is om geduld te hebben, wordt dat in verband gebracht met het overlijdensbericht. Door sommigen wordt heel veel gehuil en gejammer gezien als tonen van ongeduld. Ook wordt het gezien als het niet aanvaarden van Allah’s wil dat het nu eenmaal de tijd was voor degene die is gestorven. Dat kun je beter beschouwen als een algemene aanwijzing voor goede manieren, het is geen gebod in de Koran. Er wordt hierover helemaal niets gezegd in de Koran. De profeet heeft wel gezegd:
‘Het is niet toegestaan voor een vrouw die in Allah en de Laatste Dag gelooft, langer dan drie dagen over een sterfgeval te rouwen, behalve bij haar echtgenoot, voor wie zij vier maanden en tien dagen mag rouwen.’ Dit is gebaseerd op het koranvers, En diegenen onder u die sterven en vrouwen achterlaten, hun vrouwen moeten een wachtperiode van vier maanden en tien dagen in acht nemen. Wanneer zij deze periode voltooid hebben, zal er op u geen blaam rusten voor hetgeen zij voor zichzelf op legale wijze doen.’ (2:234).

Uitgebreide en langdurige rouwgebruiken kent de moslimgemeenschap van oorsprong niet. Toch wordt in vrijwel de hele moslimwereld veel langer dan drie dagen gerouwd. In sommige culturen wordt het huis van de overledene veertig dagen lang door mensen bezocht, waarbij elke avond Koran wordt gelezen, gecondoleerd en gezamenlijk maaltijden worden gebruikt. In andere culturen komt men alleen de veertigste dag bij elkaar, om de overledene te gedenken en Koran voor hem of haar te lezen.

Een tweede punt dat hierbij geldt is dat ieder mens, man of vrouw, rouw op een eigen individuele manier verwerkt. Daarbij kun je niemand een maximum periode van drie dagen opleggen. Iemand die moeite heeft met rouwverwerking en veel moet huilen, ook na drie dagen, dient in zijn of haar waarde te worden gelaten. En heeft vaak begeleiding nodig. Slecht verwerkte rouw kan enorme trauma’s veroorzaken.

Binnen de Islam denken we dat moslims in staat worden gesteld hun rouw te verwerken, omdat we direct betrokken zijn bij:
1. het wassen
2. in doeken wikkelen
3. het naar het graf transporteren van de overledene.
4. ook nemen we deel aan de gebeden en smeekbeden voor hem of haar.
Omdat moslims gewend zijn dit allemaal zelf te doen is het afscheid van de overledene ook veel intensiever dan dat van mensen die zulke taken uit handen geven. We hopen dat gevoelens van rouw omgezet of verwerkt worden tot werk en gebed voor het zielenheil van de overledene.
Door de visie die moslims eropna houden op leven en dood - en omdat de herinnering daaraan levend wordt gehouden door Koranrecitatie en de woorden van de profeet - komen wij misschien tot een vanzelfsprekender aanvaarden van het levenseinde. Tenslotte gaan wij er, als bijna elke gelovige, vanuit dat het werkelijke leven pas daarna begint.
Uit dit alles kunnen we opmaken dat het vanzelfsprekend net zo belangrijk is voor vrouwen als voor mannen om op deze manier hun rouw te verwerken.
Abdul Wahid van Bommel


Kan een mentor zonder toestemming informatie geven over de doodsoorzaak?
Een docent van een HAVO:

De vader van een Hindoestaanse leerling heeft een eind zijn leven gemaakt. Haar mentor wil dat aan de klas vertellen.

Vindt u dat dit zomaar kan en heeft u advies hoe hier mee om te gaan?
Een Hindoestaanse ervaringsdeskundige:

· Vertel nooit zonder toestemming van ouders en kinderen over de doodsoorzaak aan andere leerlingen of docenten van school.
· Suïcide is binnen onze gemeenschap een taboe. Vaak wordt gezegd dat iemand het aan zijn hart heeft omdat men de ware reden niet naar buiten wil brengen.
· Wijs een leerling op de consequenties wanneer hij het aan andere leerlingen vertelt. Soms worden leerlingen gepest door andere leerlingen met de dood van een ouder. Soms moet je leerlingen juist beschermen. Het verlies van een dierbare moet niet overschaduwd worden door de suïcide.
· Binnen de gemeenschap wordt vaak geroddeld als een man suïcide heeft gepleegd. Vaak wordt zijn vrouw verweten dat zij niet goed voor hem heeft gezorgd of de schuld is van zijn problemen. Er is ook sprake van schande. Ik weet niet hoe ik het moet uitleggen, maar als iemand aan een ziekte zou zijn overleden, is dat een ander verhaal. Daar oordelen mensen niet over.
· Wijs er in een vertrouwelijk gesprek op dat het niet de schuld is van de leerling, maar dat haar vader zelf het leven niet aankon.
· Laat haar een van de ervaringsverhalen lezen van jongeren die overeenkomen met haar situatie en wijs haar op de site www. troostvoortranen.nl.
Kunt u ons richtlijnen geven voor rouwbezoek en een Hindoestaanse crematie?
Een docente van een VMBO:

We gaan met een groepje leerlingen op rouwbezoek en naar de crematie van een leerling uit een Hindoestaans gezin. Kunt u ons richtlijnen geven?

Een Hindoestaanse docente
· Eet de dag van het afscheid nemen geen vlees of vis. Anders mag je geen afscheid nemen met bloemen omdat je niet rein bent.
· Houd er rekening mee dat er veel mensen zijn als je naar het huis gaat of naar de herdenkingsdienst en dat vrouwen veel huilen.
· Geef de oudste zoon geen hand. De oudste zoon moet rein zijn, omdat hij de rituelen moet verrichten. Groet hem met gevouwen handen.
· Condoleer de familie. Je kunt zeggen: ‘Bhagwaan shatti de’ (God geeft je kracht). Je kunt ook gewoon ‘sterkte’ zeggen.
· Neem witte bloemblaadjes mee eventueel met rijst of witte bloemen en strooi die in de kist of leg die op de kist.
· Houd er rekening mee dat de kist open is en dat je het dode lichaam ziet.
Wat betekent bidden voor jongeren uit andere culturen?
Soms als ik me verdrietig voel zou ik willen bidden. Ik vraag me af hoe dat voor jongeren is uit andere culturen. Kunnen jullie me daar meer over vertellen?
Selinde (19)

Antwoord van Attry Ramdhani, geestelijk verzorger:

Beste Selinde

Geloven doen we eigenlijk allemaal. Je hoeft niet alleen in God te geloven, maar ook in Liefde of Goedheid kun je geloven. Mensen die opgegroeid zijn in een traditie van 'geloof in God' en 'bidden', doen dat samen met anderen of wanneer ze alleen zijn of alleen voelen. Jongeren uit andere culturen bidden vaak op de manier zoals ze dat hebben geleerd: in een gebedshuis tijdens de reguliere gebedsbijeenkomsten samen met anderen. Deze bijeenkomsten worden georganiseerd voor de gelovige mensen. Het gebed vindt plaats uit een geloofsovertuiging of vanuit een geloofsbelijdenis. Maar je kunt ook bidden wanneer er geen dienst is georganiseerd. Je bidt dan niet uit een religieuze plicht maar vanuit een diep verlangen om kontakt te maken met datgene wat alles overstijgt. Iets dat boven je eigen situatie staat en zeker boven je eigen verdriet en lijden op dat moment. En dat is jouw vraag als ik het goed begrijp.


In veel tradities wordt zo'n gebed als een 'werkelijk gebed ' gezien. Je bidt dan uit een diep verlangen en niet zozeer omdat je verplicht voelt om te bidden. Tijdens zo'n gebed mag je zelf de woorden formuleren. De lichaamshouding wordt vaak bepaald vanuit je eigen traditie. Moslimjongeren zullen hun beide handen opheffen terwijl Hindoejongeren hun handen tegen elkaar drukken. Dit gebeurt automatisch. Je bidt vaak in dezelfde lichaamshouding als je bent gewend. Maar de woorden die je in een individueel gebed uitspreekt zijn persoonlijk. Men voelt op dat moment dat er sprake is van een een-op-een-kontakt. Tussen jou en waarin je gelooft. Je voelt je opgenomen in een warme en liefdevolle omgeving, waarin jij en je gevoelens de belangrijkste zijn. Je mag zijn zoals je bent en je mag je zelf uitdrukken zoals jij dat wilt. Je hoeft hierbij ook geen heilige taal te gebruiken, als het maar vanuit je hart komt.


Bovendien maken de meeste jongeren voor zo'n gebed niet altijd gebruik van een gebedshuis of van andere voorzieningen, omdat alles spontaan gebeurt. Ik ken een Hindoestaanse jongeman die in moeilijke tijden gewoon in zijn slaapkamer bad. Hij had een afbeelding aan de muur hangen. Na wat gebeden in zijn heilige taal te hebben opgezegd, praatte hij altijd met zijn God over wat hem dwarszat. Hij vertelde mij dat hij het prettig vond dat God hem accepteerde zoals hij was. Dat gevoel had hij en het maakte zijn leven draaglijk.


Jongeren die niet zijn opgegroeid met een traditie van gebeden en 'geloven in God', proberen vaak in stilte en meditaties hun diepere gevoelens en gedachten vorm te geven. Dit wordt niet meteen als een gebed gezien maar heeft wel dezelfde essentie, namelijk je eigen innerlijke wereld trachten te verbinden met een wereld van goedheid, schoonheid en zuiverheid. In een moderne samenleving wordt dit ook vaak op een creatieve manier inhoud gegeven. Velen schrijven gedichten en verhalen. Vaak blijken de thema's te zijn vervlochten met het eigen levensverhaal. Hierbij moet ik meteen denken aan een gedicht van Rutger Kopland:


Al die mooie beloften

De grazige weiden, de stille wateren,
ik heb ze gezocht en inderdaad
gevonden, ze waren nog mooier
dan mij was beloofd,
prachtig.

En in dit liefelijke landschap de zoon
van de maker, aan een boom genageld,
maar geen spoor van geweld
of verzet, alleen maar
vrede, rust.

Zijn lege ogen kijken het landschap in,
om zijn mond spelen eeuwige vragen,
waarom dan, wie ben je,
waar was je, e.d.

Zonder verwijt, hij moet hebben geweten
wat er zou gaan gebeuren.
Ik heb geen antwoord.









Wat kan ik mijn kind vertellen als hij vragen heeft over wat er na de dood gebeurt?
Het antwoord op deze vraag is erg persoonlijk. Als je zelf in de hemel of in het paradijs gelooft of gelooft in reïncarnatie vertel dat dan aan je kind. Als dat niet het geval is en je denkt dat alles echt voorbij is, vertel dit dan ook, maar geef aan dat iedereen daar anders over denkt. Noem dan ook mogelijkheden waar andere mensen in geloven.
Vertel je kind wat jij gelooft, maar vraag ook aan je kind welke gedachten en fantasieën hij zelf heeft. Je kunt daar dan op inspelen en uitgaan van zijn belevingswereld.
Wat moet ik mijn kind vertellen over het overlijden?
Veel volwassenen zijn bang dat ze hun kind angstig maken als ze vertellen wat er echt is gebeurd. Maar als je dat niet doet kan het zijn dat het kind juist allerlei angstige fantasieën krijgt. Daarom is het belangrijk het kind de feiten te vertellen. Als je dat niet doet, hoort hij later wel van anderen wat er echt is gebeurd en bestaat het risico dat hij je niet meer vertrouwt. Wacht ook niet te lang met te vertellen wat er is gebeurd en als je het zelf als ouder moeilijk vindt, schakel dan iemand in die jij en je kind vertrouwen en laat diegene het vertellen. Kinderen en jongeren willen vaak wel dat een van hun eigen ouders de boodschap overbrengen en niet een ander. Pas de hoeveelheid informatie en de manier warop je het vertelt wel aan bij het niveau van het kind en vertel wat jij denkt dat het kind aankan. Vraag ook altijd aan het kind of hij begrijpt wat je zegt. Soms weet een kind niet wat een bepaald woord precies betekent en kun je het aan de hand van voorbeelden duidelijk maken. Je hoeft niet altijd in details te gaan. Vaak is het al een hele opluchting voor kinderen en jongeren als ze vragen kunnen stellen. Als je er als ouder even geen antwoord op weet of er over wil nadenken, kan je dat zeggen en er later op terugkomen.

Vraag en antwoord

Stel je vraag aan de redactie en ontvang snel antwoord.

Volg ons ook op:

Jouw Troost voor Tranen profiel

Login met je e-mailadres en wachtwoord.
E-mailadres
Wachtwoord
Wachtwoord vergeten? Klik hier!

Nog geen account? Klik hier!

Sluiten